Quy trình thủ tục xuất khẩu yến sào đã có bước tiến quan trọng kể từ khi Việt Nam và Trung Quốc lần lượt ký kết hai Nghị định thư về xuất khẩu tổ yến – Nghị định thư năm 2022 cho phép xuất khẩu tổ yến tinh chế, và Nghị định thư năm 2025 bổ sung thêm sản phẩm tổ yến thô, mở rộng đáng kể phạm vi sản phẩm được phép xuất khẩu chính ngạch.
Đây là tin vui lớn cho ngành yến sào Việt Nam, khi cả nước hiện có hơn 22.000 nhà nuôi chim yến với sản lượng đạt trên dưới 120 tấn mỗi năm, tương đương giá trị khoảng 450 triệu USD.
Khác với nhiều mặt hàng nông sản thông thường, thủ tục xuất khẩu yến sào có tính đặc thù cao vì đây là sản phẩm có nguồn gốc động vật, phải trải qua quy trình kiểm dịch nghiêm ngặt liên quan đến kiểm soát dịch bệnh, đặc biệt là cúm gia cầm, đồng thời chịu sự quản lý song song của cả cơ quan thú y Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC).
Bài viết dưới đây tổng hợp toàn bộ căn cứ pháp lý, điều kiện, mã HS, quy trình, chi phí và rủi ro thường gặp trong thủ tục xuất khẩu yến sào, cập nhật theo quy định hiện hành mới nhất.
1. Tiềm năng và tình hình phát triển ngành yến sào Việt Nam
Nghề nuôi chim yến tại Việt Nam phát triển mạnh nhờ điều kiện thiên nhiên thuận lợi, tập trung tại các tỉnh có nguồn côn trùng phong phú như Khánh Hòa, Kiên Giang, Bình Định và một số tỉnh Nam Bộ, Tây Ninh.
Trung Quốc hiện là thị trường có nhu cầu nhập khẩu tổ yến rất lớn, trong khi tiềm năng cung ứng của Việt Nam dồi dào và chất lượng tổ yến trong nước đã được khẳng định – đây là nền tảng quan trọng để ngành hàng đẩy mạnh thủ tục xuất khẩu yến sào theo con đường chính ngạch.
Với việc Nghị định thư năm 2025 bổ sung thêm sản phẩm tổ yến thô bên cạnh tổ yến tinh chế đã được cho phép từ năm 2022, các hộ nuôi yến có thêm đầu ra tiêu thụ trực tiếp, được kỳ vọng giúp giá nguyên liệu tổ yến thô tăng cao và mở ra cơ hội xuất khẩu quy mô lớn hơn sang thị trường tỷ dân này.
2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh thủ tục xuất khẩu yến sào
| Văn bản pháp luật | Nội dung điều chỉnh |
|---|---|
| Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch, kiểm tra sức khỏe đối với sản phẩm tổ yến xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc (ký năm 2022) | Văn bản song phương đầu tiên, cho phép xuất khẩu chính ngạch tổ yến tinh chế (đã qua chế biến) |
| Nghị định thư bổ sung năm 2025 | Bổ sung thêm sản phẩm tổ yến thô (chưa qua chế biến) vào danh mục được phép xuất khẩu chính ngạch |
| Luật Thú y 2015 (79/2015/QH13), Nghị định 35/2016/NĐ-CP | Quy định chung về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật xuất khẩu |
| Nghị định 280 của GACC (hiệu lực từ 01/6/2026), thay thế Lệnh 248, 249 | Quy định đăng ký, quản lý doanh nghiệp chế biến tổ yến xuất khẩu theo cơ chế đánh giá rủi ro mới |
| Thông tư 38/2015/TT-BTC, sửa đổi bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC | Thủ tục hải quan, kiểm tra giám sát hải quan đối với hàng xuất khẩu |
Đây là bộ khung pháp lý nền tảng mà doanh nghiệp cần nắm rõ để thực hiện đúng thủ tục xuất khẩu yến sào, đặc biệt là các điều khoản riêng trong hai Nghị định thư song phương.
3. Điều kiện đối với nhà nuôi yến và cơ sở chế biến
| Điều kiện | Cơ quan cấp/quản lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mã số nhà nuôi chim yến | Cơ quan chăn nuôi và thú y địa phương | Mỗi nhà yến được cấp 1 mã số riêng, là điều kiện bắt buộc đầu tiên để tham gia chuỗi xuất khẩu |
| Giám sát dịch bệnh trên đàn chim yến | Chi cục Chăn nuôi và Thú y | Lấy mẫu định kỳ giám sát cúm gia cầm và các bệnh truyền nhiễm khác theo yêu cầu của Nghị định thư |
| Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm | Cục Chăn nuôi và Thú y/cơ quan quản lý an toàn thực phẩm | Bắt buộc với cơ sở chế biến, còn hiệu lực tại thời điểm đăng ký xuất khẩu |
| Đăng ký mã số doanh nghiệp chế biến xuất khẩu | Cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp GACC | Đăng ký theo hệ thống quản lý đăng ký doanh nghiệp của Hải quan Trung Quốc, hiện chuyển tiếp sang cơ chế Nghị định 280 |
4. Mã HS và thuế xuất khẩu yến sào
Tổ yến thuộc Chương 04 – “Sữa và các sản phẩm từ sữa; trứng chim và trứng gia cầm; mật ong tự nhiên; sản phẩm ăn được gốc động vật, chưa được chi tiết hoặc ghi ở nơi khác”, nhóm 04.10. Xác định đúng mã HS là bước quan trọng trong thủ tục xuất khẩu yến sào vì ảnh hưởng trực tiếp đến việc khai báo hải quan và đối chiếu với yêu cầu của Nghị định thư.
| Loại hàng hóa | Mã HS (Việt Nam) | Thuế xuất khẩu VN | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tổ yến thô (chưa qua chế biến, còn nguyên trạng thu hoạch) | 0410.00.10 | 0% | Chỉ được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ sau Nghị định thư năm 2025 |
| Tổ yến tinh chế (đã làm sạch lông, tạp chất) | 0410.00.20 | 0% | Đã được phép xuất khẩu chính ngạch từ Nghị định thư năm 2022 |
| Yến sào chế biến (nước yến chưng, súp yến đóng hộp) | 2106.90/1901.90 | 0% | Thuộc nhóm thực phẩm chế biến, cần đối chiếu riêng theo thành phần cụ thể |
Lưu ý thực tế: Thuế xuất khẩu yến sào tại Việt Nam hiện là 0% với hầu hết các mã HS thuộc nhóm 0410. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý phân biệt rõ tổ yến thô và tổ yến tinh chế khi khai báo, vì đây là hai nhóm sản phẩm có yêu cầu kiểm dịch và thời điểm được phép xuất khẩu khác nhau theo hai Nghị định thư riêng biệt.
5. Yêu cầu kiểm dịch và an toàn thực phẩm đối với tổ yến xuất khẩu
| Yêu cầu | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Kiểm soát cúm gia cầm và bệnh truyền nhiễm | Nhà yến phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa để sản phẩm không tiếp xúc với nguồn virus, đặc biệt là cúm gia cầm | Yêu cầu cốt lõi xuyên suốt cả hai Nghị định thư 2022 và 2025 |
| Ghi nhãn sản phẩm | Thể hiện số đăng ký nhà yến, số đăng ký doanh nghiệp chế biến, nguồn nguyên liệu sản phẩm | Phải tuân thủ luật pháp và tiêu chuẩn ghi nhãn hiện hành của Trung Quốc |
| Kết quả kiểm định chất lượng | Kết quả kiểm định tổ yến xuất khẩu còn hiệu lực trong vòng 6 tháng gần nhất | Cần thực hiện định kỳ để đảm bảo hồ sơ luôn hợp lệ trước mỗi lô hàng |
| Chứng thư kiểm dịch xuất khẩu | Theo mẫu đã được cơ quan thú y Việt Nam và GACC thống nhất | Do cơ quan thú y cấp cho từng lô hàng trước khi xuất khẩu |
6. Bộ hồ sơ chứng từ trong thủ tục xuất khẩu yến sào
| Chứng từ | Chuẩn bị khi nào | Lưu ý quan trọng |
|---|---|---|
| Mã số nhà nuôi chim yến, mã số cơ sở chế biến | Trước khi có lô hàng xuất khẩu đầu tiên | Đối chiếu hiệu lực mã số trước mỗi lô hàng theo danh sách GACC công bố |
| Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm | Trước khi đăng ký xuất khẩu | Còn hiệu lực tại thời điểm đăng ký và thông quan |
| Kết quả kiểm định tổ yến xuất khẩu | Định kỳ, trong vòng 6 tháng gần nhất | Kiểm tra chỉ tiêu an toàn thực phẩm, dư lượng theo quy định |
| Chứng thư kiểm dịch (Health Certificate) | Trước khi hàng ra cảng/cửa khẩu | Do cơ quan thú y cấp theo mẫu đã thống nhất với Hải quan Trung Quốc |
| Hợp đồng thương mại, Hóa đơn, Phiếu đóng gói | Trước khi khai hải quan | Trị giá phải khớp với vận đơn; nêu rõ tổ yến thô hay tinh chế |
| Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O form E) | Sau khi có tờ khai xuất khẩu | Cần thiết để hưởng ưu đãi thuế theo ACFTA khi thông quan tại Trung Quốc |
| Tờ khai hải quan xuất khẩu (VNACCS) | Trước khi thông quan | Khai đúng mã HS theo dạng tổ yến thô hoặc tinh chế |
7. Quy trình thủ tục xuất khẩu yến sào
Bước 1: Đăng ký mã số nhà nuôi chim yến
Chủ nhà yến đăng ký mã số với cơ quan chăn nuôi và thú y địa phương nơi có nhà nuôi chim yến – đây là bước nền tảng đầu tiên và bắt buộc trong thủ tục xuất khẩu yến sào, mỗi nhà yến chỉ được cấp một mã số duy nhất.
Bước 2: Giám sát dịch bệnh định kỳ trên đàn chim yến
Cơ quan thú y địa phương phối hợp lấy mẫu giám sát dịch bệnh, đặc biệt là cúm gia cầm, tại các nhà yến để đáp ứng rào cản kỹ thuật về tiêu chuẩn thú y và an toàn thực phẩm theo yêu cầu của Nghị định thư.
Bước 3: Doanh nghiệp gửi văn bản đề nghị hướng dẫn xuất khẩu
Doanh nghiệp gửi văn bản đến Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị hướng dẫn, hỗ trợ các thủ tục xuất khẩu kèm theo các văn bản cần thiết như giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Bước 4: Đăng ký mã số doanh nghiệp chế biến trên hệ thống của GACC
Doanh nghiệp khai báo và đăng tải các giấy tờ, chứng từ theo yêu cầu lên hệ thống quản lý đăng ký doanh nghiệp của Hải quan Trung Quốc; Cục Chăn nuôi và Thú y bổ sung Thư xác nhận doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Nghị định thư gửi đến phía Trung Quốc xem xét.
Bước 5: Kiểm định chất lượng lô hàng và cấp chứng thư kiểm dịch
Sau khi có kết quả đạt yêu cầu giám định dịch bệnh và an toàn thực phẩm, doanh nghiệp đăng ký kiểm dịch để cơ quan thú y cấp chứng thư theo mẫu đã thống nhất với Hải quan Trung Quốc cho từng lô hàng.
Bước 6: Hoàn thiện bộ chứng từ và khai báo hải quan xuất khẩu
Doanh nghiệp hoặc đơn vị forwarder chuẩn bị Invoice, Packing List, khai tờ khai hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS, đính kèm chứng thư kiểm dịch, mã số nhà yến/cơ sở chế biến và C/O form E.
Bước 7: Vận chuyển và thông quan nhập khẩu tại Trung Quốc
Sau khi tờ khai được thông quan, hàng được giao cho hãng vận chuyển đường hàng không hoặc đường bộ tùy khối lượng; sản phẩm không đáp ứng yêu cầu của Nghị định thư sẽ bị Hải quan Trung Quốc tạm giữ, xử lý, trả lại hoặc tiêu hủy.
8. Phương thức vận chuyển yến sào sang Trung Quốc
Đường hàng không: Ưu tiên hàng đầu với yến sào do giá trị cao, khối lượng nhỏ, cần đảm bảo an toàn và thời gian giao hàng nhanh, hạn chế rủi ro hư hỏng.
Đường bộ (biên mậu): Áp dụng cho lô hàng số lượng lớn, đi qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc, thời gian vận chuyển ngắn, phù hợp với doanh nghiệp có nhu cầu giao hàng định kỳ.
9. Thời gian và chi phí trong thủ tục xuất khẩu yến sào
| Công đoạn | Thời gian dự kiến | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đăng ký mã số nhà nuôi chim yến | Vài tuần | Thực hiện một lần tại cơ quan chăn nuôi và thú y địa phương |
| Đăng ký mã số doanh nghiệp chế biến với GACC | Vài tuần đến vài tháng | Bao gồm thời gian chờ Cục Chăn nuôi và Thú y xác nhận và GACC phê duyệt |
| Kiểm định chất lượng và cấp chứng thư kiểm dịch | 1 – 3 ngày | Cho từng lô hàng xuất khẩu cụ thể |
| Khai báo hải quan xuất khẩu (VNACCS) | 0,5 – 1 ngày | Nhanh hơn nếu tờ khai vào luồng xanh |
| Vận chuyển đường hàng không | 1 – 3 ngày | Phổ biến nhất với mặt hàng giá trị cao như yến sào |
Lưu ý thực tế: Việc đăng ký mã số nhà yến và mã số doanh nghiệp chế biến chỉ cần thực hiện một lần nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt là hồ sơ giám sát dịch bệnh định kỳ. Sau khi hoàn tất, các lô hàng tiếp theo trong thủ tục xuất khẩu yến sào sẽ được xử lý nhanh hơn đáng kể. Doanh nghiệp nên chủ động đăng ký sớm, đặc biệt với sản phẩm tổ yến thô mới được bổ sung theo Nghị định thư năm 2025.
10. Những rủi ro thường gặp trong thủ tục xuất khẩu yến sào
| Rủi ro | Biểu hiện | Cách phòng ngừa |
|---|---|---|
| Nhà yến chưa có mã số đăng ký | Nguyên liệu không thể đưa vào chuỗi xuất khẩu chính ngạch, phải bán qua kênh nội địa với giá thấp hơn | Chủ động đăng ký mã số nhà yến sớm với cơ quan chăn nuôi và thú y địa phương |
| Phát hiện dấu hiệu cúm gia cầm hoặc bệnh truyền nhiễm | Lô hàng bị tạm giữ, xử lý, trả lại hoặc tiêu hủy tại Trung Quốc | Thực hiện đầy đủ biện pháp phòng ngừa, giám sát dịch bệnh định kỳ theo hướng dẫn của cơ quan thú y |
| Nhầm lẫn giữa tổ yến thô và tổ yến tinh chế khi khai báo | Sai mã HS, chậm thông quan hoặc bị từ chối do chưa đúng phạm vi Nghị định thư áp dụng | Xác định rõ dạng sản phẩm và đối chiếu với Nghị định thư tương ứng trước khi xuất khẩu |
| Ghi nhãn sản phẩm không đúng quy định | Thiếu thông tin bắt buộc (số đăng ký nhà yến, cơ sở chế biến, nguồn nguyên liệu) | Rà soát kỹ nội dung nhãn theo đúng yêu cầu ghi nhãn của Trung Quốc trước khi đóng gói |
| Kết quả kiểm định hết hiệu lực | Hồ sơ bị từ chối do kết quả kiểm định quá 6 tháng | Lên lịch kiểm định định kỳ, chủ động gia hạn trước khi hết hiệu lực |
FAQ – Câu hỏi thường gặp về thủ tục xuất khẩu yến sào
Câu hỏi 1: Tổ yến thô có được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc chưa?
Có. Nghị định thư năm 2025 vừa được ký giữa Việt Nam và Trung Quốc đã chính thức bổ sung sản phẩm tổ yến thô vào danh mục được phép xuất khẩu chính ngạch, bên cạnh tổ yến tinh chế đã được cho phép từ Nghị định thư năm 2022.
Câu hỏi 2: Mỗi nhà nuôi chim yến cần bao nhiêu mã số để xuất khẩu?
Mỗi nhà yến chỉ được cấp một mã số duy nhất – đây là điều kiện bắt buộc để sản phẩm từ nhà yến đó được đưa vào chuỗi cung ứng xuất khẩu chính ngạch trong thủ tục xuất khẩu yến sào.
Câu hỏi 3: Thuế xuất khẩu yến sào sang Trung Quốc hiện nay là bao nhiêu?
Tổ yến (mã HS thuộc nhóm 0410) được hưởng mức thuế xuất khẩu 0% tại Việt Nam. Khi thông quan tại Trung Quốc, doanh nghiệp nên có C/O form E để hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo Hiệp định ACFTA.
Câu hỏi 4: Yêu cầu quan trọng nhất về kiểm dịch đối với tổ yến xuất khẩu là gì?
Yêu cầu cốt lõi là sản phẩm phải được đảm bảo không tiếp xúc với các nguồn virus, đặc biệt là cúm gia cầm, thông qua việc thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa tại nhà yến và cơ sở chế biến theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Câu hỏi 5: Cơ quan nào hỗ trợ doanh nghiệp trong thủ tục xuất khẩu yến sào sang Trung Quốc?
Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là đầu mối hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, đồng thời là cơ quan xác nhận doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Nghị định thư trước khi gửi đến Hải quan Trung Quốc xem xét.
3W Logistics hỗ trợ thủ tục xuất khẩu yến sào như thế nào?
Là công ty giao nhận vận tải có đăng ký OTI-NVOCC với FMC bond (Federal Maritime Commission) tại Mỹ, sở hữu SCAC Code để tự khai báo AMS/ISF trực tiếp, cùng kinh nghiệm xử lý hàng có nguồn gốc động vật xuất khẩu đi đa dạng thị trường, 3W Logistics cung cấp dịch vụ trọn gói cho doanh nghiệp về thủ tục xuất khẩu yến sào – từ tư vấn đăng ký mã số nhà yến đến khi hàng thông quan tại cửa khẩu Trung Quốc.
- Tư vấn điều kiện xuất khẩu theo hai Nghị định thư 2022 và 2025: Hướng dẫn doanh nghiệp, chủ nhà yến chuẩn bị hồ sơ đăng ký mã số đúng quy định, phân biệt rõ điều kiện áp dụng cho tổ yến thô và tổ yến tinh chế.
- Hỗ trợ kết nối xin chứng thư kiểm dịch (Health Certificate): Phối hợp với cơ quan thú y để lô hàng được kiểm định, cấp chứng thư đúng thời hạn, đảm bảo thông tin khớp với Invoice, Packing List.
- Cập nhật liên tục thay đổi từ GACC: Theo dõi sát các quy định mới trong quá trình chuyển tiếp sang Nghị định 280, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động phương án xuất khẩu.
- Book chuyến bay và vận chuyển đa phương thức: Sắp xếp vận chuyển đường hàng không hoặc đường bộ tùy khối lượng, đảm bảo an toàn cho sản phẩm giá trị cao như yến sào.
- Khai báo hải quan điện tử (VNACCS) và thủ tục thông quan tại cửa khẩu Trung Quốc: Đội ngũ khai báo hải quan chuyên nghiệp xử lý tờ khai xuất khẩu, đối chiếu mã HS, mã số nhà yến; với tư cách OTI-NVOCC có FMC và SCAC Code, 3W Logistics tự phát hành House Bill of Lading (HBL) và tự file AMS/ISF trực tiếp cho các lô hàng đi Mỹ.
- Xử lý tình huống phát sinh khi hàng đến cửa khẩu Trung Quốc: Với mạng lưới đại lý tại Trung Quốc, 3W Logistics hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ tài liệu và xử lý nhanh các yêu cầu bổ sung phát sinh từ cơ quan hải quan sở tại.
Vì sao nên chọn 3W Logistics cho tuyến xuất khẩu yến sào: Khác với nhiều đơn vị forwarder trung gian, 3W Logistics là OTI-NVOCC có bond và chứng nhận FMC trực tiếp tại Mỹ, sở hữu SCAC Code cho phép tự file AMS/ISF – giúp rút ngắn thời gian xử lý chứng từ và giảm rủi ro chậm trễ, đặc biệt quan trọng với mặt hàng có nguồn gốc động vật cần kiểm dịch nghiêm ngặt như yến sào. Với hệ thống văn phòng tại TP.HCM, Hà Nội và Hải Phòng cùng đội ngũ luôn cập nhật sát các thay đổi chính sách từ GACC, 3W Logistics là lựa chọn phù hợp cho doanh nghiệp muốn đảm bảo lô hàng yến sào thông quan đúng hạn, đúng chuẩn ngay từ lần xuất khẩu đầu tiên. – Ms. Apple, CCO 3W Logistics
Trụ sở chính – 3W Logistics CN Hồ Chí Minh
Địa chỉ: 34 Bạch Đằng, phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM
Hotline: +84 28 3535 0087
____________________________
3W Logistics CN Hà Nội
Địa chỉ: 81A Trần Quốc Toản, phường Cửa Nam, Hà Nội
Hotline: +84 24 3202 0482
____________________________
3W Logistics CN Hải Phòng
Địa chỉ: 8A Lô 28 Lê Hồng Phong, phường Gia Viên, Hải Phòng
Hotline: +84 225 355 5939
____________________________
3W LOGISTICS CO., LTD – We here serve you there!
Email: quote@3w-logistics.com
Website: www.3w-logistics.com
Ms. Apple là CCO (Giám đốc Kinh doanh) tại 3W Logistics, có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sales và điều hành hoạt động kinh doanh.
Tại 3W Logistics, Ms. Apple phụ trách định hướng chiến lược kinh doanh, phát triển khách hàng doanh nghiệp, quản lý đội ngũ hơn 50 nhân viên sales và tối ưu hiệu quả hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực logistics.
Với kinh nghiệm thực tế trong quản lý sales và phát triển thị trường, Ms. Apple thường chia sẻ các góc nhìn chuyên môn về giải pháp logistics cho doanh nghiệp, vận tải quốc tế, freight forwarding, quản lý khách hàng, phát triển tuyến dịch vụ và chiến lược tăng trưởng trong ngành logistics.
