Thị trường xuất nhập khẩu và logistics Việt Nam vừa qua rúng động trước thông tin về một vụ tranh chấp pháp lý có giá trị thiệt hại lên đến hơn 150 tỷ đồng. Phiên tòa xét xử diễn ra giữa một công ty shipper (xuất khẩu cao su) và 8 công ty logistics/forwarder/hãng tàu (lines) liên quan đến các lô hàng xuất khẩu sang Trung Quốc.

Vụ việc là một “hồi chuông cảnh tỉnh” và để lại nhiều bài học xương máu về rủi ro lừa đảo vận đơn (Consignee Fraud), đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về ranh giới trách nhiệm của Forwarder khi chỉ đóng vai trò đại lý booking.

Chi tiết diễn biến vụ lừa đảo vận đơn hơn 150 tỷ đồng

Theo thông tin ghi nhận tại phiên tòa, chuỗi giao dịch và logistics của các lô hàng này được thực hiện như sau:

  • Bản chất dịch vụ: Shipper thuê các công ty logistics/forwarder với mục đích chính là booking tàu đi China và hỗ trợ một số dịch vụ phụ trợ tại đầu xuất.
  • Hình thức vận đơn: Hãng tàu (Lines) phát hành Master Bill of Lading (MBL) trực tiếp cho bên Shipper. Các forwarder trong case này hoàn toàn không phát hành House Bill (HBL).
  • Quy trình giao chứng từ: Shipper nhận bộ Bill gốc trực tiếp tại TP.HCM và tự tay gửi qua cho bên mua (Consignee) tại Trung Quốc.
  • Sự cố tại cảng đích: Khi hàng cập cảng Trung Quốc, Consignee được cho là đã sử dụng vận đơn giả (Bill giả) tinh vi để qua mặt đại lý hãng tàu tại cảng đích (Pod Agent) và thành công lấy toàn bộ hàng ra khỏi bãi mà không cần thanh toán cho Shipper.

Hậu quả là Shipper mất trắng hàng, quay lại khởi kiện toàn bộ chuỗi logistics bao gồm cả 8 công ty logistics/forwarder và hãng tàu với lý do “liên dới trách nhiệm” nhằm tìm kiếm bồi thường cho khoản thiệt hại 150 tỷ đồng.

Phân tích pháp lý: Forwarder chỉ booking tàu có phải bồi thường?

Đối với các đơn vị Forwarder tham gia vào case này với tư cách là bên trung gian thu xếp chỗ (Booking Agent), câu hỏi được quan tâm nhất là: Họ có phải chịu trách nhiệm liên đới với số tiền 150 tỷ này không?

Dưới góc độ luật hàng hải quốc tế và thực tế vận hành, các chuyên gia đánh giá khả năng FWD phải chịu trách nhiệm là RẤT THẤP, nhờ các luận điểm bảo vệ sau:

1. Không tồn tại hợp đồng vận chuyển giữa Shipper và Forwarder

Vì chứng từ được phát hành là Master Bill (MBL) do chính Hãng tàu ký phát cho Shipper, mối quan hệ hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển lúc này được thiết lập trực tiếp giữa Shipper và Carrier (Hãng tàu).

Forwarder không phát hành House Bill (HBL), nghĩa là họ không đóng vai trò là Người vận chuyển danh nghĩa (Contractual Carrier). Trách nhiệm bảo quản và giải phóng hàng hóa an toàn tại cảng đích thuộc về Hãng tàu và đại lý của hãng tàu.

2. Rủi ro lộ thông tin thuộc phạm vi quản lý của Shipper

Trong vụ việc này, Shipper là bên tự quản lý và tự gửi bộ Bill gốc cho Consignee. Nếu xảy ra tình trạng rò rỉ dữ liệu (Hacker tấn công email, lộ file scan…) dẫn đến việc Consignee có file để làm giả Bill, thì đây là lỗ hổng bảo mật từ phía Shipper, nằm ngoài tầm kiểm soát của Forwarder.

Trọng tâm bảo vệ Forwarder tại Tòa: Các FWD cần đưa ra Hợp đồng dịch vụ logistics hoặc Booking Note chỉ rõ phạm vi công việc: Chỉ chịu trách nhiệm xin booking, truyền manifest hoặc làm thủ tục thông quan đầu xuất (nếu có). FWD không có nghĩa vụ và cũng không có công cụ để quản lý khâu giao hàng tại cảng đích của Hãng tàu.

Ai sẽ là bên “đứng mũi chịu sào” chính?

Trọng tâm xử lý của Tòa án sẽ xoay quanh hai chủ thể: Consignee (Bên lừa đảo) và Hãng tàu (Carrier).

Theo Quy tắc Hague-Visby và Bộ luật Hàng hải, Hãng tàu có nghĩa vụ “cẩn trách” (Due Diligence). Đại lý hãng tàu tại cảng đích chỉ được phép giao hàng khi nhận lại ít nhất 01 bản Vận đơn gốc hợp pháp (hoặc lệnh giao hàng Telex/Seaway hợp lệ).

  • Nếu đại lý hãng tàu lơ là: Kiểm tra không kỹ các yếu tố bảo mật (chữ ký, con dấu, chất liệu giấy) dẫn đến giải phóng hàng sai (Wrong Delivery) → Hãng tàu phải chịu trách nhiệm bồi thường cho Shipper.
  • Nếu Bill giả quá tinh vi: Cần có sự vào cuộc của cơ quan giám định pháp y để xác định mức độ tinh vi. Nếu vượt quá khả năng nhận biết bằng nghiệp vụ thông thường, các bên sẽ phải tranh tụng về trách nhiệm phòng ngừa rủi ro.

Bài học “xương máu” để doanh nghiệp Forwarder tự bảo vệ mình

Vụ kiện 150 tỷ là bài học đắt giá cho toàn bộ anh em trong ngành Logistics và Forwarding tại Việt Nam. Để tránh rơi vào các vòng xoáy pháp lý liên đới, các doanh nghiệp cần siết chặt quy trình:

  • Minh bạch trong Hợp đồng (Indemnity Clause): Luôn quy định rõ điều khoản miễn trừ trách nhiệm của Forwarder đối với các rủi ro phát sinh tại cảng đích khi sử dụng MBL và FWD không có đại lý trực tiếp tham gia giải phóng hàng.
  • Ưu tiên giải pháp an toàn (Telex Release/E-Bill): Khuyến khích khách hàng sử dụng Điện giao hàng (Telex Release) hoặc Vận đơn điện tử được xác thực trên hệ thống nội bộ bảo mật của Hãng tàu, hạn chế tối đa rủi ro làm giả Bill giấy.
  • Lưu vết mọi giao tiếp: Mọi khuyến cáo, hướng dẫn và cảnh báo về an toàn chứng từ gửi cho Shipper cần được thực hiện qua các kênh chính thức (Email doanh nghiệp) và lưu trữ nghiêm ngặt để làm bằng chứng pháp lý khi cần thiết.

Vụ việc hiện vẫn đang được Tòa án Nhân dân xem xét và phân định dựa trên các chứng cứ giám định. 3W Logistics sẽ tiếp tục cập nhật những diễn biến mới nhất của phiên tòa này đến quý khách hàng và bạn đọc.

*Bài viết mang tính chất tham khảo tin tức ngành. Để được tư vấn về các giải pháp vận tải an toàn và bảo hiểm hàng hóa quốc tế, hãy liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của 3W Logistics.*